Gegevens

Geschreven door: Didier (De Wever)

Categorie: Recensies

Gepubliceerd: 23 september 2025

Hits: 536

Stromen

auteur: Aya Kōda
vertaler: Jacques Westerhoven
(non)-fictie
uitgeverij Atlas Contact 2025
ISBN 978 90 254 7749 3
beoordeeld door Gerda Sterk
XXXX
Deze Japanse klassieker uit 1957 is voor het eerst in het Nederlands vertaald. Wij
weten allemaal min of meer wat een geisha is (een gezelschapsdame, geen
prostituee), maar na het lezen van deze roman is het mij duidelijk dat het verre van
een glamoureus beroep is.
Rika wordt aangeworven als een bediende in het vervallen geishahuis in Tokio in de
jaren vijftig. Ze is de laagste in rang en wordt door de verschillende bewoonsters als
een voetveeg gebruikt. Na een proefperiode wil ze toch blijven en niet alleen zorgen
voor het koken, wassen en poetsen, maar ook hond en kat aandacht geven en op een
primitieve manier een bad gereed maken voor de bazin. Op willekeurige momenten
wordt ze erop uitgestuurd om boodschappen te doen. Het huis is totaal wanordelijk,
met overal honden- en rattenpoep. Het verkeert bovendien in zware financiële
moeilijkheden. Het is een wonder dat Rika besluit te blijven. Ze is verstandig genoeg
om zich tot een onafhankelijke vrouw te ontwikkelen. Ze wordt de steun van het
huis.
Het boek wordt voorgesteld als een roman, maar het schetst eerder hoe een groep
vrouwen probeert te overleven in het Japan van rond 1950 met een hiërarchie en
omgangsvormen. De auteur geeft gesprekken en reacties weer met vele filosofische

beschouwingen over het hoe en het waarom van de handelingen. De vrouwen
proberen namelijk hun waardigheid te bewaren en verschuilen zich achter
omgangsvormen en hun eigen interpretatie van de armoede waarin ze leven, maar
wij lezen de gedachten van Rika en die ziet gaandeweg door hun toneelspel.
Het is geen meeslepende lectuur, maar het boek geeft een zeer goede inkijk in het
leven van aan lager wal geraakte geisha's. Ik kan het aanbevelen aan wie
geïnteresseerd is in Japan en dat zijn er tegenwoordig nogal wat.
Achteraan in de Aantekeningen lezen we uitleg over een bepaald stukje tekst, dat
anders voor ons, Belgen, geen zin zou hebben. De vertaler heeft knap werk geleverd,
maar heeft in een alfabetische lijst woorden opgenomen die hij onvertaald liet in de
tekst. Zo leren we bv. de grootte en de samenstelling van een tatami, maar ook wat
een shinpa is. Omdat Aya Kōda een bekende figuur is in Japan, geeft Westerhoven
ook een biografische schets. Ook zijn opmerkingen vooraf zijn belangrijk voor de
goede verstaanbaarheid van de tekst.
Er zijn geen hoofdstukken, het is één doorlopende tekst en daaraan interpreteert het
boek misschien zijn titel.

Gegevens

Geschreven door: Didier (De Wever)

Categorie: Recensies

Gepubliceerd: 23 september 2025

Hits: 543

VOORBIJ WINNETOU & POCAHONTAS
auteurs: Laura M. De Vos & Katrien Demuynck
non-fictie
uitgeverij EPO vzw, 2025
ISBN 978 94 6267 562 9
beoordeeld door Gerda Sterk
XXXXX
"We were all wounded by Wounded Knee", zo eindigt het lied van de Inheemse
groep Redbone. Het is dus niet alleen "at", maar ook "door". Het bloedbad dat werd
aangericht door het VS-leger in december 1890, raakte iedere Inheemse persoon. Ik,
als lezeres, werd geraakt door de ronduit bloedstollende verhalen van gewelddadig
ingrijpen, die de "vestigingskolonisten" sinds 1492 op hun palmares hebben.
De uitmoording van een hele familie bij Wounded Knee is maar één van de vele
optredens van de kolonialisten (vestigingskolonisten) waarmee we in dit boek kennis
maken. Ook de vrome Pilgrims voerden met Gods zegen een regelrechte oorlog in
1675-76 waarbij naar schatting acht procent van de koloniale volwassen mannelijke
bevolking omkwam. "Moord, verdrijving en slavernij kelderde hun aantal in New
England met zestig tot tachtig procent."
En het gaat maar verder: via Andrew Jackson, Custer, de presidenten, de "rangers",
de FBI, worden de Inheemsen verjaagd, gedood, uitgehongerd, van hun taal en
cultuur vervreemd, en in - meestal - dorre reservaten opgesloten.
Katrien en Laura zijn moeder en dochter. Zij nemen afwisselend een hoofdstuk voor
hun rekening, waarin ze vertellen van hun reis doorheen Noord-Amerika en de
Inheemse personen die ze interviewen. Het boek is geen prettige lectuur, maar het
opent onze ogen voor het huidige U.S.A., want het onderdrukken van de Inheemsen

gaat onverminderd voort en roept voor mij vraagtekens op bij de moreel correcte
ingesteldheid van onze bondgenoten.
Het is van belang aandachtig de inleiding te lezen, omdat de uitleg van de termen
nodig is voor het begrip van het boek. Onder Nations verstaan de auteurs de
gezinnen en de families, georganiseerd in hun eigen specifieke structuren. Af en toe
wordt het woord "stam" gebruikt. Boarding schools en residential schools hadden
een specifieke opdracht van culturele genocide. Vestigingskolonialisten gebruik(t)en
de kolonie niet enkel om grondstoffen af te voeren, maar ze wilden van meet af aan
het grondgebied volledig inpalmen. Inheemse mensen zijn de oorspronkelijke
bewoners van de Inheemse nations, die nu veelal in reservaten zitten. Hun land
wordt door de niet-Inheemse Amerikanen vrijgegeven voor "ontwikkeling". Er zijn
overeenkomsten tussen de onderdrukking van de Zwarte Amerikanen en die van de
Inheemse mensen.
De titel zal voor jonge lezers niet zo duidelijk zijn. Ik ben opgegroeid met lectuur
van Karl May, die de Indiaanse held, Winnetou, schiep. Karl May is later verguisd,
maar eigenlijk was hij een van de weinigen die zich keerde tegen het Amerikaanse
racisme en de vernietiging van de natuur, door bv. het afslachten van de buffaloos.
(Zie ook de bijdrage van Ger Groot in 2022 in het Humanistische Verbond).
Pocahontas is een verhaal apart. Haar wedervaren is onherkenbaar geromantiseerd,
lezen we. De kaft stelt een schildpad voor die te maken heeft met een oeroud
verhaal: "Turtle Island werd tienduizenden jaren bevolkt door mensen met vele
honderden verschillende talen en culturen. Tot in 1492 de Europese kolonisatie
startte".
De Inheemsen en de auteurs wijzen het kapitalisme als grote schuldige aan.
Verbondenheid met Palestina, de rol van Joe Biden, Trump e.a. laten zien dat de
strijd voor de Inheemse soevereiniteit nog niet afgelopen is. Er zijn internationaal
erkende Inheemse verzetsbewegingen die enige hoop geven voor een betere
toekomst. Wij zouden een voorbeeld moeten nemen aan de Inheemsen, die leefden
mét de natuur. Hun rivierwater was drinkbaar, terwijl in de inleiding letterlijk staat:
"Hoe zouden de waarden, normen, prioriteiten, en ook de machtsverhoudingen
moeten veranderen om ervoor te zorgen dat het Scheldewater zo proper is dat het
rechtstreeks gedronken kan worden?"
De moeilijke namen van de geïnterviewden en van de vele stammen maken het lezen
wat moeilijker. En nog dit: wie waren de eersten die het gruwelijke scalperen
hanteerden?! Lees en wees verbaasd...
Laura M. De Vos werkte jarenlang met de Quinault. Ze behaalde een doctoraat aan
de University of Washington in Seattle. Ze doceert Inheemse studies aan de Radboud
Universiteit in Nederland. Ze was actief als vrijwilliger bij het Quinault Indian
Nation Senior Program.
Katrien Demuynck is historica en auteur. Ze is al haar hele leven actief in
internationale solidariteitsbewegingen.

Gegevens

Geschreven door: Didier (De Wever)

Categorie: Recensies

Gepubliceerd: 11 september 2025

Hits: 529

passage parijs

In het spoor van de schrijvers

auteur: Dirk Leyman

non-fictie

uitgeverij Pelckmans 2025

ISBN 978 94 6310 397 8

beoordeeld door Gerda Sterk

XXXXX

Voor een liefhebber van Parijs én van literatuur is dit prachtige boek elke euro waard. 

De aanpak van Dirk Leyman is speciaal: hij combineert wandelingen door de Lichtstad met literatuur. "Ik wou de geesten van de schrijvers uit de muren en huizen lokken en in de literaire cafés en brasseries de intellectuele opwinding en de coterietjes van weleer terugvinden...het internationale twintigste-eeuwse literaire Parijs, met uitlopers naar de late negentiende eeuw en met hedendaagse zijsprongen.... Passage Parijs pretendeert lang geen volledigheid... de essays zijn onafhankelijk van elkaar te lezen ... Na de ouverturewandeling in het spoor van Patrick Modiano ... lost Charles Baudelaire een schot voor de boeg... Vanaf dat moment volgt Passage Parijs de krijtlijnen van de chronologie... geen kritiekloze, lyrische lofzang op de praal van Parijs... geen voetnoten... wél een erg uitgebreide bibliografie... "

Ik vond het beter om Leyman in zijn eigen woorden te laten uitleggen hoe hij door literair Parijs dwaalt en ons op zijn zwerftochten meeneemt. Deze onorthodoxe excursie door literair Parijs puilt uit van de pittige anekdotiek, maar verbindt die telkens met het oeuvre van een auteur. 

De vormgeving is sober, maar erg aantrekkelijk: zwart-witte foto's, oranje teksten met de naam en soms citaten van de auteur die we door Parijs volgen. Soms krijgen de grijze foto's ook een oranje waas over zich heen, wat allemaal bijdraagt tot de speelse aanpak. 

Ik geef een voorbeeld: we volgen Georges Simenon, "de Niagara van de literatuur". Op de linker bladzijde staat een bladgrote foto van de Belgische schrijver achter zijn schrijfmachine, pijp in de mond en een fles voor zich.  Op de rechter bladzijde staat in het groot een citaat van hem over Parijs en zijn naam in het oranje daaronder. Omdat de hoeveelheid gegevens overstelpend is, heeft Leyman alles gerangschikt in een "abecedarium". Op de volgende bladzijde zien we eerst een citaat van Simenon in het oranje, gevolgd door een algemene beschrijving van zijn leven en dan het abecedarium. Na Simenon volgt George Orwell. We vernemen bv. in welk luxehotel hij als "plongeur" werkte. Die tocht wordt - zoals gewoonlijk - beëindigd met een CARNET D'ADRESSES, waarin we de huidige adressen terugvinden die in de tekst voorkwamen. Over de Zweed, August Strindberg, geven vele schrijvers hun ideeën, o.a. Adriaan van Dis. Dit is niet zozeer Leyman die aan het woord is en dat wordt duidelijk gemaakt door een verticale oranje streep naast de tekst. Van  Strindberg zien we ook geen eigen citaat als inleiding. We duiken meteen in het "mystieke" pension Orfila. Je leest best in het boek wat het verband is, want de zwierige vertelstijl van Leyman nadoen, dat kan ik niet. Lees zeker ook hoe de eerste vrouwelijke auteur, "si grosse et si moche", zoals Marguerite Yourcenar rond 1980 smalend op de radio beschreven werd, toegelaten werd tot de uitsluitend mannelijke wereld van de Académie française. 

Ik heb grote bewondering voor het enorme opzoekwerk van Leyman dat achter dit dikke boek schuilgaat. Natuurlijk is het niet geschikt om tijdens de wandelingen onder je arm te klemmen: de post meldt me dat het 1,358 kg weegt! Ik heb ervan genoten terwijl ik in mijn eigen zetel voor het raam zat te lezen. Het Frans wordt meestal niet vertaald, vermoedelijk omdat wie dit boek koopt een zekere belezenheid heeft. Regelmatig zitten er Franse (chambre de bonne, soort débarras") of Vlaamse ("stoemelings") uitdrukkingen in de tekst, die ervoor zorgen dat het lijkt alsof we met Dirk aan tafel zitten, ergens in de Montparnasse, met een goed glas wijn voor ons.  

Omdat Leyman zelf een verstokte boekenliefhebber is en al wie dit boek koopt dat zeker ook is, vinden we 18 pagina's met "UITGELEZEN

PARIJSE BOEKHANDELS - NOTRE COUP DE COEURS", onderverdeeld in soorten. Een plan van de twintig Parijse arrondissementen is ook handig. Een bibliografie per hoofdstuk zal iedereen interesseren, evenals de AlGEMENE BIBLIOGRAFIE PASSAGE PARIJS. Ook het personenregister is onmisbaar. 

Dirk Leyman is een literair journalist, interviewer en essayist. Hij werkt al vijfentwintig jaar voor de krant De Morgen. Zijn stukken verschijnen ook geregeld in Het Parool. Hij stelde al twee literaire stedenboeken samen, namelijk over Gent en Nice. (zie ook achteraan: Over de auteur) 

Gegevens

Geschreven door: Didier (De Wever)

Categorie: Recensies

Gepubliceerd: 09 september 2025

Hits: 616

hoogbegaafd•zijn
Wat als 1+1 gelijk is aan 3?
auteur: Lore Dewulf
non-fictie
uitgeverij Pelckmans 2025
ISBN 978 94 6383 334 9
beoordeeld door Gerda Sterk
XXXX
De auteur is zelf hoogbegaafd en heeft twee hoogbegaafde kinderen. Als pedagoog
probeert ze andere mensen met die begaafdheid te helpen. Ze verschijnt op tv en
geeft interviews op de radio. Ze heeft zelf ondervonden wat het betekent om
hoogbegaafd te zijn en daarom schrijft ze dit boek.
De meesten mensen met een doorsnee begaafdheid hebben geen idee hoe moeilijk
het leven soms kan zijn voor hen die afwijken van de norm. Hardnekkige mythes
zoals: ze zijn succesvol zonder moeite of ze zijn sociaal onbeholpen, doen aan het
zelfbeeld van deze bepaalde groep geen goed.
Lore legt eerst uit waarom en voor wie ze dit boek schreef. Het is een hulp aan
hoogbegaafden die zichzelf nog niet als zodanig hebben herkend, maar ook aan de
mensen om hen heen, want voor een goed wisselwerking is begrip belangrijk.
Hoofdstuk 1 legt uit wat hoogbegaafdheid precies is, terwijl hoofdstuk 2 gaat over
de identiteit van de hoogbegaafde, wat kan veranderen naarmate het kind opgroeit.
Omdat zelfs gewone menselijke relaties moeilijk kunnen zijn voor iemand die buiten
het patroon valt, vervolgt ze haar uitleg met Vriendschap, Partnerrelaties en

Ouderschap. Vooral in die 3 hoofdstukken richt ze zich ook tot de omgeving van de
hoogbegaafde. In hoofdstuk 6 keren we weer terug naar de persoon zelf: hoe valt het
mee op het werk en wat kan je doen om gewaardeerd te worden voor wat je kan? In
het laatste hoofdstuk behandelt ze thema's die verbonden zijn met ontwikkeling en
groei, zoals over- en onderprikkeling, het aangaan van leerprocessen,
waardegebonden keuzes maken, e.a. In het Nawoord richt ze zich rechtstreeks tot de
hoogbegaafde, maar ook tot zijn omgeving, want hoogbegaafdheid is geen losstaand
aspect van iemands persoonlijkheid, het raakt de kern van het bestaan.
Het hele boek munt uit door de mooie vormgeving, met een duidelijke indeling in
kleuren en schema's. De auteur geeft talloze voorbeelden die zich door de blauwe
druk onderscheiden van de gewone tekst. Ze vertrekt heel dikwijls (een derde van de
tekst) vanuit haar eigen ervaringen, maar die staan niet in het blauw. Alle namen
zijn fictief, maar de getuigenissen zijn van echte personen. Soms gebruikt ze "de

mannelijke vorm om de leesbaarheid en vlotheid van de tekst te bewaren." Een IQ-
test met een cijfer hoger dan 130 zegt iets, maar niet alles. Lees wat ze daarover

vertelt. Lees ook hoe het proces van aanvaarding van de eigen aard verloopt.
In het onderdeel over succesvol omgaan met uitdagingen, wordt Anuna De Wever als
sprekend voorbeeld genomen. Hoe zij complexe structuren analyseert en verbanden
blootlegt "illustreert een intellectuele scherpte en maatschappelijke betrokkenheid
die kenmerkend zijn voor veel hoogbegaafden met een sterk ethisch besef."
Of dit boek zijn doel bereikt, namelijk hoogbegaafden en hun omgeving inzicht
geven in een gave die een probleem kan zijn, weet ik niet. Mij lijkt het soms dat er te
veel voorbeelden gegeven worden en dan vooral uit het eigen leven van de auteur.
Wie zich nog verder wil informeren, vindt in de uitgebreide literatuurlijst achterin
misschien zijn gading. Er staan voornamelijk Engelstalige boeken opgelijst. Ook on
line vind je heel wat informatie.