- Gegevens
- Geschreven door: Didier (De Wever)
- Categorie: Recensies
- Hits: 524
KRUIDENGENEESKUNDE
WAT WERKT? WAT WERKT NIET?
EN WAT IS LEVENSGEVAARLIJK?
auteur: Claire Moens
non-fictie
uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts 2024
ISBN 9789464987409
beoordeeld door Gerda Sterk
XXXXX
Kruiden zijn natuurlijk. Kruiden worden al duizenden jaren met succes ingezet voor
de gezondheid. Big Pharma bedriegt ons uit geldgewin en houdt informatie achter.
Mijn shamrock amulet bracht me geluk. Een kennis van een vriendin van mijn
moeder is genezen van haar kanker dankzij homeopathie. Mijn God verbiedt me om
bloedtransfusies of vaccinaties toe te laten. Ik geloof dat mijn immuunsysteem door
natuurlijke, alternatieve remedies op peil staat en de rest hoef ik niet te weten.
Het is mogelijk dat je één of meerdere van bovenstaande theorieën gelooft. In dat
geval raad ik je ten stelligste aan om het boek te lezen, al zal het weinig uithalen als
je niet beseft dat ons lang (en gelukkig) leven te danken is aan wetenschappelijk
onderzoek. Heel belangrijk is de grondslag dat een wetenschapper gelijk heeft tot
een andere wetenschapper kan bewijzen dat hij/zij ongelijk heeft. Een geneeswijze
die al duizenden jaren bestaat zonder zich aan degelijk onderzoek te onderwerpen,
dat kan niet correct zijn.
Marleen Finoulst is de ondervoorzitter van SKEPP en we horen haar kritische
commentaar dikwijls op de radio. In haar voorwoord lezen we enkele voorname
zaken: hoe oud de kruidengeneeskunde is, dat het de enige therapie was die we
gedurende duizenden jaren hadden en dat sommige van onze huidige farmaceutische
middelen alles te danken hebben aan de overleveringen, met als voornaamste
voorbeeld: de Aspirine, gemaakt volgens de pijnstillende substanties in
wilgenschors. Ze benadrukt ook dat de fytotherapie vaak wordt verward met
homeopathie. Dan geeft ze het woord aan Claire Moens.
Moens maakt direct duidelijk dat haar boek gaat over alternatieve behandelwijzen,
met de kritische blik vooral gericht op de kruidengeneeskunde of de fytotherapie,
waarover het eerste hoofdstuk gaat.
Bij alle oude beschavingen vinden we sporen van het gebruik van planten en kruiden
voor genezing. We kennen Hippocrates, Avicenna, Hildegard von Bingen en Jacob
van Maerlant, om maar een paar namen te noemen. Iedereen geloofde in
bovennatuurlijke krachten, van wetenschappelijk onderzoek was geen sprake: men
kon dus evengoed een amulet om de hals hangen, of onder een maretak gaan staan.
Maar er zijn ook giftige kruiden en we weten niet hoeveel slachtoffers die geëist
hebben. Bovendien weten we nu dat er mensen waren die zich ten onrechte hulden in
een doktersjas, zoals Alfred Vogel, of zich beriepen op astrologie of de gave van
helderziendheid, of regelrechte kwakzalvers waren, die zich verrijkten op basis van
pseudowetenschap.
Aromatherapie met etherische oliën, zoals van eucalyptus en kamille, heeft een
aantal bedriegers geen windeieren gelegd. En dan homeopathie: ook verstandige
mensen laten zich misleiden door de principes die Samuel Hahnemann uitvond rond
1800. Moens herhaalt dat de extreme verdunningen niets met plantengeneeskunde te
maken hebben, behalve dat een kruid het basisingrediënt van de geschudde en
extreem verdunde oplossing kan zijn, maar dat basiselelement kan evengoed een
mineraal zijn. Bachbloesem krijgt ook aandacht, maar niet zoveel als ayurveda, dat
tegenwoordig veel aanhangers heeft. Een naam die hier het vermelden waard is, is de
Indiaans-Amerikaanse Deepak Chopra, die op een misleidend geleerde wijze spreekt
en schrijft over kwantumgenezing (?!), die - volgens hem - gecombineerd met
Ayurveda, zelfs kanker kan genezen,.
De traditionele Chinese geneeskunde krijgt veel aandacht, omdat ze minstens 2500
jaar oud is en nog altijd de oorzaak is van beschadigingen en zelfs sterfgevallen. Via
indiaanse, Australische en zelfs Russische overleveringen van kruidengeneeskunde
bereikt de auteur de antroposofische geneeskunde, uitgevonden door Rudolf Steiner
rond 1900 en nog altijd van grote invloed.
Heel interessant is ook om te lezen waarom sommigen zich van de reguliere
geneeskunde afkeren. Een valabele redenen is dat een huisdokter je bijna als een
nummer behandelt en je na een kwartier buiten zet, terwijl een homeopaat luistert
naar je klachten en desnoods naar je hele levensverhaal. En ook belangrijk: Big
Pharma is een industrie, maar ze moeten aan veel meer eisen voldoen dan de
kruidenindustrie, wiens producten soms bij apothekers in de rekken staan naast de
reguliere producten, zodat je als klant geen onderscheid meer kan maken.
Wat de wet zegt over de alternatieve geneeskunde in de wereld en vooral in België,
dat kan je lezen in het boek. Er is een uitgebreide bibliografie, een vermelding van
geraadpleegde artikels, van interessante podcasts, enz.
Het is mooi uitgegeven met zwarte bladzijden tussen de hoofdstukken met daarop
een witte tekening van een kruid. Misschien had een foto van de plant mét
onderschrift méér informatie gegeven, maar dat is niet het doel van dit boek en ik
vermoed dat het veel meer zou kosten.
- Gegevens
- Geschreven door: Didier (De Wever)
- Categorie: Recensies
- Hits: 553
De beste verhalen van Sherlock Holmes, gekozen en geannoteerd door Jean Paul
Van Bendegem, Johan Braeckman en Don Vitalski
auteur: Sir Arthur Conan Doyle
fictie en non-fictie
uitgeverij Houtekiet 2024
ISBN 978 90 5240 936 8
beoordeeld door Gerda Sterk
XXXXX
Weet je wat een Sherlockian is? Als je dit boek gelezen hebt, ben je er misschien zelf
een geworden, samen met de drie BV's die uit het oeuvre van Conan Doyle zes
verhalen kozen, waarin Sherlock Holmes de hoofdrol speelt.
Ik was een gewone Sherlock Holmes fan, maar nu noem ik mezelf een Sherlockian,
want de vele bladzijden met annotaties boeiden me evenzeer als de verhalen zelf.
De klassieke verhalen lezen we op de linker bladzijde, terwijl we op de rechter
bladzijde de inzichten van de drie "annotators" vinden. Daar staan uiteenlopende
inlichtingen: het stratenplan van Londen, of dat men in Conan Doyles tijd in
frenologie en in fysionomie geloofde, wanneer en door wie de speciale hoed en de
eeuwige kromme pijp geïntroduceerd werden, dat de auteur zelf hoe langer hoe meer
in spiritualisme opging en zelfs het bestaan van elfjes niet uitsloot, maar dat zijn
hoofdfiguur "de voeten op de grond houdt". Het drietal spoort fouten op, geeft
commentaar op wat ze lezen, bejubelt de manier waarop Conan Doyle de spanning
erin houdt, geeft voorbeelden van Britse humor (understatement bv.), maar ook de
passages waaruit zijn Victoriaanse racisme blijkt. Een Sherlockian is zelf een
speurder. Ik geef één voorbeeld: bestaat er een graaf van Maynooth, zoals C. Doyle
schrijft? Neen, maar wel een kasteel met die naam in Ierland, waar de Earls van
Kildare woonden. De adepten van de canon (56 "officiële" verhalen en vier novelles)
helpen elkaar wereldwijd (zie de beknopte biografie)
De drie annotators geven niet prijs wie wat opzocht. Als lezer vermoed je wel dat
wiskundige problemen door Van Bendegem ontrafeld worden, de filosofische kanten
door Braeckman belicht zijn en dat een meer volkse taal, zoals "brandewijn door de
strot kappen",van Vitalski komt, maar ik kan het helemaal mis hebben! De annotaties
gaan in de eerste plaats over feiten, maar regelmatig duikt er relativerende humor op
en slepen de drie je mee, zodat je je even niet meer realiseert dat je mee in de fictie
duikt. Holmes was een meester in het zich vermommen, dus het is geen wonder dat
er een volledige bladzijde toelichting aan gewijd wordt. Dat hij zichzelf onfeilbaar
vond en vooral van Watson verwacht dat die zijn ondergeschikte positie aanvaardt,
ook dat duikt regelmatig op.
Het boek begint met het levensverhaal van Conan Doyle. Wist iemand dat hij een
fervent avonturier was, een scheepsarts, een bokser, een roekeloze autochauffeur !?
Ik wist wél dat hij in spiritisme geloofde. Ik heb op de Roraima hoogvlakte in
Venezuela even rondgekeken, want volgens Doyle zouden er nog dino's leven. Dat
geloof vormde de aanzet voor zijn beroemde boek: "The Lost World". Behalve een
griezelig grote spin, ben ik (gelukkig) geen elders uitgestorven dieren
tegengekomen.
Fans van Sherlock Holmes zijn verplicht dit boek te lezen, want wat ze hier te weten
komen, vinden ze nergens anders. Als je uitsluitend een goed Holmes-verhaal wil
lezen, leiden de annotaties af. Je moet telkens uit het verhaal stappen en laten
doordringen wat de drie annotators schrijven.
De mooie, oude zwart-wit tekeningen houden de lezer mee in de stemming.
- Gegevens
- Geschreven door: Didier (De Wever)
- Categorie: Recensies
- Hits: 463
HEKSEN
Een wereldgeschiedenis in dertien heksenprocessen, van de middeleeuwen tot
nu
auteur: Marion Gibson
non-fictie
uitgeverij Ambos/Anthos Amsterdam 2024
ISBN 978 90 263 6797 7
besproken door Gerda Sterk
XXX1/2
Wat is een heks? Als je denkt het antwoord te kennen, zal dat waarschijnlijk wijzigen
als je het voorwoord van Gibson gelezen hebt.
Je moet namelijk eerst weten wat magie is en "het antwoord daarop is afhankelijk
van tijd en plaats". Niet alle magie was overal slecht, maar in de middeleeuwen deed
een theologische wetenschap haar intrede: de demonologie. Al geloofden veel
mensen in het bestaan van demonen, kabouters, elfjes en allerlei bovennatuurlijke
krachten, demonologie stelde dat enkel de God van de christenen goede magie kon
beoefenen via zijn priesters en al de rest was des duivels. Niet alleen ketters
verdienden de brandstapel volgens de mannelijke geestelijken, maar ook
waarzeggers en helers (meestal vrouwen ) werden als verdacht beschouwd.
Het ergste wat dit boek aantoont, is dat hekserij - of correcter gezegd -
"heksenvervolging" helemaal niet de wereld uit is.
De Nederlandse vertaling bevat een voorwoord van Susan Smit, die non-fictie "De
wijsheid van een heks schreef". Zij ijvert als nationaal voorzitter voor een fysiek
monument ter nagedachtenis "aan de onschuldigen die als heks zijn aangewezen,
gemarteld, veroordeeld en ter dood gebracht" en waarvan 85 procent vrouw was in
het Europa van de 15de tot en met de 18de eeuw. De recente schattingen lopen
uiteen, maar gaan van 50.000 tot 100.000 slachtoffers.
Gibson behandelt deze historische moordpartijen van de middeleeuwen tot de
moderne tijd in drie delen. Het eerste deel omvat 6 processen tegen zogenaamde
heksen, die zich afspeelden in Europa, maar ook in het gekoloniseerde Amerika,
tijdens de Engelse burgeroorlog en in alle gebieden waar de blanke veroveraars de
inheemsen tot slaaf maakten. Deel II gaat over de heks als een metafoor voor de
onderdrukking van de vrouw tijdens de periode van de Franse revolutie tot het
midden van de 20ste eeuw in Europa, de Verenigde Staten en Afrika. In deel III
behandelt ze de moderne tijd: heksvervolging in Afrika en in Noord-Amerika en hoe
het begrip "heks" getransformeerd is. Voor hekserij in Afrika neemt ze een bekende
film als uitgangspunt. Wat Noord-Amerika betreft, herinneren we ons allemaal het
proces tegen Stormy Daniels. Donald Trump stelde en stelt zich in tweets
herhaaldelijk (379 keer) voor als een slachtoffer van "WITCH HUNT!".
Hoe Daniels en Trump gerelateerd zijn onder de noemer "heks", lezen we best in het
boek. De vertalers hebben zich de vrijheid veroorloofd om de uitslag van het proces
tegen Trump in een voetnota op te nemen, omdat dit nog niet geweten was op het
moment van verschijnen van het Engelse boek.
Helaas worden wereldwijd nog altijd "heksen" vermoord, zo besluit de auteur in haar
nawoord, en dat niet alleen in derdewereldlanden, ook in Saudi-Arabië en in Europa.
Lees haar laatste regel: "Voor wie geluk heeft is "heksenjacht" slechts een metafoor,
maar deze geschiedenis van heksenprocessen maakt wel duidelijk dat er voor
sommigen nog steeds reële bedreigingen bestaan om als heks vervolgd te worden."
Gibson schrijft soms eerder een academische tekst en dat maakt de lectuur bij wijlen
saai, hoe ze ook haar best doet om sfeer in het verhaal van de processen te brengen.
Ik kan dit evenmin gezellige lectuur noemen, want daarvoor zijn de feiten te
hallucinant. Al loopt bv. het eerste verhaal goed af voor de "heks" in kwestie, hier
verschijnt Heinrich Kramer ten tonele, de fanatieke monnik, die de auteur is van
"Malleus Maleficarum" (Heksenhamer), een boek dat een mijlpaal betekende in de
15de eeuw. Het verspreidde de demonologische ideeën en bracht een explosie van
heksenprocessen teweeg.
Dat Gibson een expert is in de kwestie en degelijk opzoekingswerk verrichtte,
daarvan getuigen de Noten, die vooral een boekenlijst zijn. De vele namen en
jaartallen in de tekst worden telkens ondersteund door een verwijzing naar de bron.
In het midden van het boek treffen we 16 bladzijden met foto's aan, die allemaal
verwijzen naar een onderwerp in de tekst. Een index is er in de Nederlandse uitgave
niet en die zou misschien ook niet veel uithalen, want de meeste namen van de
veroordeelde vrouwen kennen we niet meer. Ze illustreren de feiten, voor het eerst
bekeken door de ogen van de slachtoffers .
Marion Gibson is hoogleraar literatuur van de renaissance en magische literatuur
aan de universiteit van Exeter. Ze schreef al 9 wetenschappelijke studies over heksen
in de geschiedenis en de literatuur. "Heksen" is haar eerste boek voor een groot
publiek dat in het Nederlands vertaald is.
- Gegevens
- Geschreven door: Didier (De Wever)
- Categorie: Recensies
- Hits: 558
LEVENDE STENEN
De kathedraal van Antwerpen
biografie
redactie: Albrecht De Preter & Guido Vanheeswijck
non-fictie
uitgeverij Ertsberg 2024
ISBN 978 94 6475 088 1
beoordeeld door Gerda Sterk
XXXX
Een biografie gewijd aan een gebouw? Ja, dat past bij de titel, bij de getuigenissen en bij de hymne Urbs Jerusalem Beata, die een kerk voorstelt als een voorafbeelding van het hemelse Jeruzalem: "Tot Zijn eer zijt ge uit stenen die zelf leven opgebouwd door God de Heer".
De redacteurs verklaren in de inleiding dat deze woorden geïnspireerd zijn door de eerste brief van Paulus en ze besluiten: "Het zijn niet de fysieke stenen die de kerkgemeenschap vormen, maar de door mensen tot leven gewekte stenen".
Daarmee is de toon gezet: het merendeel van de auteurs is christelijk geïnspireerd. Ze verhalen niet alleen de geschiedenis van de kathedraal, ze willen ons doen nadenken over de diepere betekenis ervan.
Het merendeel van de bijdragen gaat over de geschiedenis van de Onze-Lieve-Vrouw kathedraal van Antwerpen. Het eerste hoofdstuk gaat zelfs eerder over de kerstening van Vlaanderen, waarmee de beelden van Amandus en Eligius aan de hoofdingang verklaard zijn. In 1124 stond er al een kerk, gewijd aan Onze-Lieve-Vrouw, een bedevaartsoord of iets met Romaanse allures: het is moeilijk om feiten van fictie te onderscheiden, zoals we lezen in hoofdstuk 3. Als startdatum van de gotische kerk wordt 1352 naar voren geschoven. De werken duurden tot 1521 en ze zijn eigenlijk niet meer gestopt, zoals we in de andere hoofdstukken kunnen lezen.
Hoofdstukken houden zich veelal bezig met feiten. Ze worden gevolgd door "reflecties", waarin plaats is om na te denken over de feiten. Ze zijn allemaal anders geïnspireerd. Zo doet de eerste reflectie van de Nigeriaanse missionaris Ikeobi een beetje denken aan een politiek programma, met woorden als "kerygma, apostolische exhortatie" en het veelvuldig gebruik van het woord liefde, terwijl reflectie 3 ons echt kritisch doet reflecteren over de almacht van God en over "het vele werk ( verschillende eeuwen om precies te zijn!) en dito kosten die met de constructie van een religieus gebouw gepaard gaan."
Hoofdstuk 4 besteedt dan weer aandacht aan het samengaan tussen het historisch-architectonische en het theologische, want een kerk wil voornamelijk de mens dichter bij een transcendente God brengen. De Preter verklaart waarom gotische kerken baden in het licht, met als voornaamste reden: "God is licht". In de reflectie op dit hoofdstuk toont Van Ballegooijen aan dat ook "een kapel in een boerengat als Wachendorf weleens even dicht bij de kern van het evangelie komt". Een auteur als Kristof Smeyers kende ik van zijn boeken over de raaf en de wolf, maar hij schrijft niet alleen over fauna en flora, maar ook over folklore. Hij is dus dé man om het over het volksgeloof in de schaduw van de kathedraal te hebben. Saskia van den Kieboom is een stafmedewerker voor gezinspastoraal. In haar reflectie op dat volksgeloof getuigt ze vol overgave van haar geloof in God. Ze ziet in de diversiteit van de gemeenschappen eveneens getuigenissen van geloof in God, wat prachtige nieuwe inzichten geeft en nieuwe moed. In Reflectie 10 is Azzouz aan het woord, een moslim, die over het belang van de Maria-figuur in de islam schrijft. Jan Dewilde schrijft een lang - voor wie geen muziekkenner is - soms moeilijk te volgen hoofdstuk over de rol van de muziek in ons leven en dus niet alleen voor misvieringen in de kathedraal. Dit hoofdstuk wemelt van namen en data. Ook de werken die hij in de bibliografie opgenomen heeft, vormen een indrukwekkende lijst, maar nog niet zo lang als de lijst die Mannaerts nodig had om aan te tonen wie er allemaal een plaats kreeg in de kathedraal en zelfs eiste: gilden, ambachten, rijke families, voorname geestelijken, enz... Niet alleen een plaats was belangrijk, maar ook en vooral welke plaats! Welk schilderij sierde hun altaar? Stonden ze duidelijk op de glasramen? Johan Bonny is bisschop van Antwerpen en schrijft - uitnodigend, niet dwingend - een mooie reflectie over het organisch geheel dat de kathedraal vormt. De redacteurs breken een lans voor een meer algemeen gebruik van dit mooie gebouw. Guido Vanheeswijck mag afsluiten met een lichtende boodschap.
Achteraan vinden we een uitgebreide bibliografie per hoofdstuk en een korte, alfabetische voorstelling van de auteurs.
In het midden zijn kleurenfoto's opgenomen, die horen bij een paragraaf uit één van de teksten. Om de zoveel bladzijden staat er een zwart-wit foto. Daarop zien we details uit de kerk, maar ook afbeeldingen van bezoekers, met opvallend veel foto's van vrouwelijke toeristen, opvallend, omdat ze tot op vandaag een tweede viool spelen in "de godsdiensten van het boek".
De lectuur nodigt uit tot een nieuw bezoek aan de kathedraal, gesterkt met een boel informatie over wat de geschiedenis uitdrukt en wat die aspecten vandaag nog betekenen. Het zeer mooi uitgegeven boek, waaraan ook De Kathedraal meewerkte en de Provincie Antwerpen, is geen lectuur die je even doorleest. De inhoud doet nadenken.
Op 30 september 2024 gebeurde de presentatie van het nieuwe boek - heel toepasselijk - in de kathedraal zelf, met toespraken en met muziek. Iedereen mocht het bijwonen, want tegenwoordig wordt de kathedraal dus ook gebruikt voor evenementen. De pastoor, Bart Paepen, was de eerste spreker, gevolgd door Luk Lemmens, gedeputeerde van de provincie Antwerpen. Na de toespraken volgde een receptie. Ik heb Karel Drabbe al een paar keer gefeliciteerd met de keuze van de locaties van zijn boekvoorstellingen, maar dit uitzonderlijk kader sloeg alles!
Dit staat op de site van De Kathedraal en sluit volledig aan bij de geest van het boek:
Huis van God
De faam van de kathedraal van Antwerpen is niet overdreven. Het is een van de meesterwerken van de gotische architectuur.
Meer dan een historisch monument is deze kathedraal in de eerste plaats het Huis van God en verblijfplaats van mensen.
- Gegevens
- Geschreven door: Didier (De Wever)
- Categorie: Recensies
- Hits: 541
GEEN PANIEK
EN ANDERE VERHALEN
auteur: Lee Child
fictie
uitgeverij Luitingh-Sijthoff bv, Amsterdam 2024
ISBN 978 90 210 5158
beoordeeld door Gerda Sterk
XXXX
We kennen Lee Child van zijn romans vol actie met als hoofdfiguur de onvervaarde Jack Reacher. In deze verhalenbundel is Reacher volledig afwezig, maar de actie en onverwachte plotwendingen zijn gebleven.
Interessant is het voorwoord van Lee Child, waarin hij het heeft over het schrijven van korte verhalen in vergelijking met romans: verhalen leveren bv. geen geld op, wat zijn Reacher-romans wél deden. Hij schrijft liever korte verhalen, al overschat hij de kwaliteit van zijn eigen werk niet.
Ik - als lezeres - vond deze verhalen uitmuntend. Alles was er: de verhalen die allemaal eindigen op een andere manier dan ik verwachtte, de actie, weinig helden, de slechteriken. Af en toe komt hij filosofisch uit de hoek: 'Je krijgt niet iets in de schoot geworpen omdat je een goed mens bent, maar omdat andere mensen slecht zijn. En dom." Dit is een citaat uit het titelverhaal. Als lezer denk je dat er een redelijke mens aan het woord is, tot je leest hoe het afloopt. Ik bespeur ook meer humor van elke soort. Op p. 69 lees ik een zeer sarcastische inschatting van de politie van San Francisco: "... even goed of even slecht als elk ander politiekorps... eervol, ijverig,...lui en defensief, corrupt tot op het bot, grof en gewelddadig. Met andere woorden: in elk opzicht normaal". Of dit soort cynische humor, uitgesproken door een huurmoordenaar: " ... dan vraag ik meer dan wanneer een meisje uit de buurt op zoek is naar een snelle, bloederige oplossing voor haar huwelijksproblemen". Of gewone humor, als hij het over de Metropolitan Police heeft: "Toen ik bij de plaats delict aankwam, trof ik dus een redelijk geslaagde imitatie van een rondreizend circus aan". Ik kom ook meer scheldwoorden tegen: "Achterlijk. Hij was getikt, gestoord, spastisch, geschift, schizofreen, een mafklapper, een freak", "de dikke trut uit Essen". Er zit vaart in de verhalen: als je in de romans regelmatig leest hoe Jack Reacher zijn koffie graag drinkt of aan een hartig ontbijt aanschuift, dan valt het op dat die details hier ontbreken. In de plaats komen de overpeinzingen over de mens, de politiek, het leven, ...
De verhalen nodigen niet uit om het hele boek in één trek uit te lezen, wat bij de romans van Child wél het geval is. "De korte verhalen hebben een begin, een midden en een eind. Er gebeurt iets verrassends. Of er komt iets aan het licht.", schrijft hij in de inleiding en "Mijn korte verhalen zijn heel, heel, heel korte boeken".
Hij vertelt in korte, directe zinnen. De vertaling heeft veel Engelse woorden behouden.
